سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
74
اساس الصرف (مشتمل بر امهات مسائل علم صرف) (فارسى)
خليل و سيبويه گفتهاند : موقع الحاق ياء نسبت تغييرى در آن پيدا نميشود . ولى يونس گفته است كه عين الفعلش موقع نسبت مفتوح مىشود . 5 - كلماتيكه در مرتبه سوّم آنها ياء واقع شود و قبل از آن هم الف غير زائده باشد در آن دو وجه جايز است : اوّل : ياء را تغيير ندهند . دوّم : آن را بهمزه قلب كنند . پس در مثالهاى : آية ، غاية ، و راية هم آيتى و غايتى و رايتى جايز است و هم آئى و غائى و رائى . 6 - كلماتيكه در آخر آنها همزه است و قبل از آن الف شرحش بقرار ذيل است : همزه يا بعد از الف زائده واقع مىشود و يا غير زائده : همزه بعد از الف زائده بر چهار قسم است : اوّل - آنكه همزه اصلى باشد و حكم آن در موقع الحاق ياء نسبت اينستكه غالبا باقى ميماند مانند : قرّاء كه قرّائي مىشود . دوّم - آنكه همزه زائده باشد و به جهت تأنيث ملحق شده باشد و حكم آن اينستكه موقع الحاق ياء نسبت بواو قلب مىشود مانند : حمراء كه حمراوي مىشود . سوّم - آنكه همزه از حرف اصلى ديگرى قلب شده باشد مانند : كساء كه از ياء قلب شده است و حكم آن اينستكه موقع الحاق ياء نسبت در آن دو وجه جايز است . 1 - قلب آن بواو . 2 - عدم تغيير آن .